Op sociale media duikt de laatste jaren steeds vaker een opvallende theorie op: Tartaria. Volgens aanhangers bestond er ooit een enorme, hoogontwikkelde wereldbeschaving met prachtige gebouwen, vrije energie en geavanceerde technologie. Die beschaving zou later zijn vernietigd of bewust uit de geschiedenis zijn gewist.
Daarbij hoort vaak de mud flood-theorie: het idee dat een wereldwijde moddervloed gebouwen deels heeft begraven. Oude gebouwen met kelderverdiepingen, hoge ramen of indrukwekkende gevels zouden volgens aanhangers geen gewone architectuur zijn, maar resten van een verloren beschaving.
Wat is de Tartaria-theorie?
De Tartaria-theorie stelt dat er ooit een grote, machtige en technologisch geavanceerde beschaving bestond: Tartaria of Groot-Tartarië. Volgens sommige aanhangers was deze beschaving wereldwijd aanwezig of had zij invloed op grote delen van de wereld.
In veel varianten geloven aanhangers dat oude monumentale gebouwen niet gebouwd zijn door de samenlevingen waaraan ze worden toegeschreven, maar door deze verdwenen beschaving. Ook zouden wereldtentoonstellingen, oude foto’s en stadsplattegronden aanwijzingen bevatten dat de officiële geschiedenis niet klopt.
Bestond Tartaria echt?
De naam Tartary of Tartaria kwam echt voor op oude Europese kaarten. Maar daarmee werd meestal geen verborgen wereldrijk bedoeld. Het was een brede, vage Europese aanduiding voor gebieden in Centraal-Azië, Siberië en delen van Noord-Azië.
Met andere woorden: het woord Tartaria is historisch echt, maar de moderne complottheorie maakt er iets anders van. Historische kaarten met “Tartary” bewijzen niet dat er een verdwenen superrijk bestond. Ze zeggen vooral iets over hoe Europese kaartmakers destijds grote, minder goed bekende gebieden aanduidden.
Waar komt de moderne theorie vandaan?
De moderne Tartaria-theorie is deels ontstaan uit Russische pseudohistorische ideeën en alternatieve chronologieën. Later werd het idee losgetrokken uit die context en verspreidde het zich via Engelstalige internetfora, YouTube, TikTok en Reddit.
Vanaf ongeveer 2016 werd de theorie online veel zichtbaarder. Daarbij verschoof de nadruk van Centraal-Azië naar architectuur in westerse steden. Oude stations, postkantoren, wereldtentoonstellingsgebouwen en neoklassieke panden werden ineens gezien als “bewijs” van een verdwenen beschaving.
Wat is de mud flood-theorie?
De mud flood-theorie beweert dat er in de relatief recente geschiedenis een enorme modderstroom of wereldwijde ramp is geweest die gebouwen deels heeft begraven. Aanhangers wijzen op oude gebouwen waarvan de onderste ramen of verdiepingen deels onder straatniveau liggen.
Volgens hen zijn dat geen kelders of souterrains, maar verdiepingen die door modder zijn bedolven. Daarna zou de geschiedenis zijn “gereset” en zouden mensen zijn gaan wonen in de resten van een oudere beschaving.
Historisch en bouwkundig is daar geen overtuigend bewijs voor. Verhoogde straten, souterrains, ophogingen, stadsvernieuwing, veranderde straatniveaus en bouwstijlen verklaren veel voorbeelden veel beter.
Waarom zijn oude gebouwen zo belangrijk in deze theorie?
Tartaria-aanhangers kijken vaak naar indrukwekkende gebouwen uit de negentiende en vroege twintigste eeuw: stations, overheidsgebouwen, operahuizen, bibliotheken, kathedralen en wereldtentoonstellingspaviljoens.
Hun redenering is vaak: deze gebouwen zijn zó mooi, groot en gedetailleerd dat gewone mensen ze toen niet gebouwd kunnen hebben. Daar zit een begrijpelijke verwondering in. Veel oude gebouwen zijn inderdaad verbluffend.
Maar de conclusie klopt niet. De negentiende eeuw kende enorme bouwprojecten, vakmanschap, goedkope arbeid, koloniale rijkdom, industriële technieken, ambachtelijke opleidingen en politieke prestigeprojecten. Dat wij vandaag vaak eenvoudiger of goedkoper bouwen, betekent niet dat mensen vroeger onbekwaam waren.
Hoeveel mensen geloven in Tartaria?
Er zijn geen betrouwbare peilingen over hoeveel mensen letterlijk in Tartaria geloven. Het is vooral een online fenomeen. De theorie heeft zichtbaarheid op sociale media, maar dat betekent niet dat miljoenen mensen er volledig van overtuigd zijn.
Wel is duidelijk dat Tartaria veel tractie heeft in alternatieve geschiedenisgroepen, complotfora en videoplatforms. De drempel om mee te kijken is laag: je hoeft niet meteen alles te geloven om geboeid te raken door oude foto’s, mysterieuze kaarten en imposante gebouwen.
Waar is Tartaria populair?
De theorie is vooral zichtbaar in Engelstalige online gemeenschappen, Russische en Oost-Europese pseudohistorische kringen, alternatieve geschiedeniskanalen en sociale media rond “verborgen geschiedenis”.
Tartaria is minder religieus dan jonge-aarde-creationisme. Het is eerder pseudohistorisch en complotmatig. Toch krijgt het soms spirituele lagen, bijvoorbeeld wanneer wordt gesproken over vrije energie, verloren frequenties of een eerdere harmonische beschaving.
Wat zeggen historici?
Historici, architectuurdeskundigen en archeologen zien geen bewijs voor een verdwenen wereldrijk dat moderne steden bouwde en daarna uit de geschiedenis is gewist.
- “Begraven ramen” kunnen souterrains of kelders zijn.
- Veranderde straatniveaus komen vaak voor in oude steden.
- Wereldtentoonstellingen bouwden vaak tijdelijke gebouwen.
- Oude foto’s zonder mensen hadden vaak lange belichtingstijden.
- Indrukwekkende architectuur was mogelijk door vakmanschap, geld en arbeidskracht.
- “Tartary” op kaarten was een geografische aanduiding, geen bewijs van een geheim wereldrijk.
Niet overtuigend
De Tartaria- en mud flood-theorie is historisch niet overtuigend. Er is geen goed bewijs voor een verdwenen wereldbeschaving die uit de geschiedenis is gewist. Oude kaarten, gebouwen en foto’s worden vaak verkeerd geïnterpreteerd.
Toch zegt de populariteit van Tartaria iets interessants. Mensen verlangen naar schoonheid, betekenis en een geschiedenis die groter voelt dan de droge jaartallen uit schoolboeken. Die nieuwsgierigheid is waardevol, zolang ze niet verandert in pseudogeschiedenis.