Desinformatie is geen nieuw fenomeen. Al eeuwenlang wordt informatie ingezet als wapen om conflicten te beïnvloeden, vijanden te ontmenselijken of steun te vergaren voor politiek beleid. Wat wel nieuw is, is de schaal en snelheid waarmee desinformatie zich via sociale media kan verspreiden. In een paar uur tijd kunnen miljoenen mensen bereikt worden, zonder controle op de waarheid of context.
Een actueel voorbeeld is de berichtgeving rondom de verwoesting van Gaza en de discussie over het al dan niet plegen van genocide. Verschillende partijen, van regeringen tot ngo’s en lobbyorganisaties, proberen met hun eigen narratief het publieke debat te beïnvloeden. In Nederland speelt het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI) hierin een rol.
Wat is desinformatie?
Desinformatie is het verspreiden van onjuiste of misleidende informatie, vaak met een politiek of ideologisch doel. In tegenstelling tot misinformatie (waarbij iemand per ongeluk verkeerde informatie deelt), gebeurt desinformatie bewust. Het doel is om invloed uit te oefenen op hoe mensen denken, stemmen of handelen.
Waarom is het lastig te herkennen?
Desinformatie komt niet alleen van vage bronnen of obscure websites. Soms komt het juist van organisaties die er professioneel en betrouwbaar uitzien. Een voorbeeld is het Centrum Informatie en Documentatie Israël (CIDI). Deze organisatie profileert zich als informatiepunt over Israël, maar wordt al jaren bekritiseerd om haar uitgesproken pro-Israëlische standpunten. Uit een artikel in NRC van 4 juli 2025 blijkt hoe het CIDI via inputdocumenten directe invloed uitoefent op Kamerdebatten over het Midden-Oosten1.
Zo stuurde het CIDI aan Kamerleden van partijen als VVD, NSC en ChristenUnie een document voorafgaand aan een debat over een incident in Gaza. In dit document werd de Israëlische lezing van de gebeurtenissen herhaald, terwijl beelden van het incident; waarbij vijftien Palestijnse ambulancemedewerkers omkwamen; die lezing rechtstreeks tegenspreken. CIDI verzweeg daarbij dat het Israëlische leger ambulances verwoestte en lichamen begroef met bulldozers. In plaats daarvan herhaalt het CIDI kritiekloos de verklaring van het Israëlische leger over zwerfhonden. Dat is geen nuance, maar het goedpraten of verdoezelen van een afschuwelijke gebeurtenis.
Opmerkelijk genoeg ontvingen linkse partijen zoals GroenLinks-PvdA deze briefing niet. Dat duidt op selectieve beïnvloeding, gericht op partijen die toch al neigen naar pro-Israëlische standpunten. Deze strategie is niet nieuw en past binnen het bredere kader van hasbara: het Israëlische communicatiebeleid gericht op het beïnvloeden van internationale beeldvorming2. Daarbij wordt gebruik gemaakt van gestructureerde campagnes, lobbywerk en het verspreiden van “vriendelijk geformuleerde” argumenten die de aandacht afleiden van schendingen van mensenrechten.
Desinformatie in de politiek
Het NRC-artikel laat zien hoe politieke partijen soms onkritisch CIDI-teksten overnemen. Kamerleden gebruiken letterlijk zinnen uit deze documenten in debatten, wat duidt op sterke beïnvloeding. Organisaties als UN Watch en NGO Monitor, beide gelieerd aan het CIDI, spelen hierin ook een rol. Zij publiceren rapporten die pro-Palestijnse activisten of zelfs VN-functionarissen in diskrediet brengen, vaak zonder feitelijke onderbouwing. Zelfs de VVD-minister Stef Blok noemde NGO Monitor eerder “onbetrouwbaar” en beschuldigde de organisatie van “selectief citeren en halve waarheden”3.
Ondertussen blijft de AIVD, die Russische of Chinese beïnvloeding wél benoemt, opvallend stil over de heimelijke beïnvloedingscampagnes vanuit Israël – zoals het gebruik van nepaccounts op sociale media en lobbydocumenten in de Tweede Kamer. Deze dubbele standaard draagt bij aan het normaliseren van desinformatie vanuit bondgenoten.
Wat kun jij doen om desinformatie te herkennen?
- Check de bron: wie zit er achter het bericht? Is het een belangengroep, een lobbyorganisatie of een onafhankelijke bron?
- Zoek alternatieven: lees ook andere visies of rapporten over hetzelfde onderwerp. Beperk je niet tot één kant van het verhaal.
- Kijk naar framing: worden woorden gebruikt die emoties oproepen? Dan is het vaak minder objectief.
- Gebruik factcheck-sites zoals Nieuwscheckers, EUvsDisinfo of betrouwbare media met transparante redactionele processen.
Leugen, of niet?
Desinformatie is niet altijd een regelrechte leugen. Het zit vaak in wat er wordt weggelaten, hoe iets wordt gebracht of aan wie het wordt verteld. Organisaties zoals het CIDI laten zien dat zelfs ogenschijnlijk gezaghebbende bronnen systematisch het leed van anderen kunnen bagatelliseren of misdaden onderbelicht laten. Door jezelf te trainen in kritisch denken en het stellen van vragen, bescherm je jezelf tegen manipulatie.
Wees nieuwsgierig. Wees kritisch. En bovenal: informeer jezelf vanuit meerdere kanten van het verhaal.
Bronnen
- NRC, “Over de warme banden van het CIDI – de VVD en Yesilgöz, de pro-Israëlische lobby in de politiek”, 4 juli 2025.
- Hasbara is het Hebreeuwse woord voor ‘uitleg’, en wordt gebruikt voor Israëlische overheidsprogramma’s gericht op internationale publieksbeïnvloeding. Zie o.a. uitleg via Al Jazeera, Time Magazine
- Kamerbrief Minister van Buitenlandse Zaken Stef Blok, 2020, over de betrouwbaarheid van NGO Monitor. Link
