De Verenigde Staten zetten opnieuw een stap richting een samenleving waarin surveillance het uitgangspunt is. Het plan om van buitenlandse bezoekers, waaronder Nederlanders, verplichte inzage in sociale-media-accounts te eisen, inclusief jaren aan profielen, e-mailadressen, telefoonnummers en contacthistorie, is ronduit dystopisch.
Volgens recente berichtgeving wil de Amerikaanse overheid dat iedereen die een ESTA aanvraagt zijn volledige digitale identiteit blootlegt, van Instagram tot LinkedIn, van privé-mail tot selfiehistorie. Dit gaat niet meer om veiligheidsbeleid maar om een dataslurpend systeem waarin elke reiziger als potentiële verdachte wordt behandeld.
Privacywetgeving in de VS: een gatenkaas zonder noemenswaardige bescherming
Wie denkt dat deze gegevens onder strenge regels vallen, komt bedrogen uit. In tegenstelling tot Europa kent de VS geen allesomvattende privacywet zoals de AVG.
Er zijn geen federale garanties op dataminimalisatie, nauwelijks afdwingbare rechten voor burgers en brede bevoegdheden voor overheidsdiensten om data langdurig te bewaren of te delen. Wat je aanlevert aan de Amerikaanse douane kan zonder duidelijke beperkingen voor andere doeleinden worden gebruikt.
De VS presenteren zich graag als land van vrijheid, maar hun privacybewaking lijkt meer op een juridisch vacuüm.
Europa wil onafhankelijk worden maar kiest juist voor afhankelijkheid
Ironisch genoeg gebeurt dit op een moment dat Europa minder afhankelijk wil worden van Amerikaanse technologie en infrastructuur. Overheden waarschuwen voor datamonopolies en geopolitieke risico’s, maar in de praktijk maken ze keuzes die juist meer afhankelijkheid creëren.
De Nederlandse overheid kiest voor Microsoft
De Belastingdienst heeft besloten Microsoft Teams en Microsoft 365 breder te gebruiken. Door de voortdurende datastromen naar de VS en de telemetrie van Microsoft is dit vrijwel onmogelijk volledig AVG-proof te krijgen. Amerikaanse bedrijven zijn bovendien verplicht gegevens te overhandigen aan Amerikaanse autoriteiten, zelfs wanneer die data in Europa is opgeslagen.
Toch blijft Nederland vertrouwen op dezelfde aanbieders waarvan we zeggen minder afhankelijk te willen worden.
DigiD raakt gekoppeld aan een Amerikaans bedrijf
Daarbovenop komt de zorgwekkende ontwikkeling dat het bedrijf dat toegang tot DigiD gaat beheren eveneens Amerikaans wordt. Daarmee krijgt een buitenlands commercieel bedrijf mogelijk inzicht in de digitale sleutel tot onze gezondheidsdossiers, belastinggegevens en sociale voorzieningen.
Het is een paradox: we vrezen Amerikaanse inmenging, maar leggen onze kernsystemen juist in Amerikaanse handen.
Een instabiele VS is geen betrouwbare partner
Zelfs onder een stabiele regering zouden deze ontwikkelingen vragen oproepen, maar de Amerikaanse politiek is al jaren instabiel. Presidentschappen wisselen elkaar af met radicaal verschillende agenda’s, rechters breken privacyrechten af en veiligheidsdiensten verruimen hun bevoegdheden.
Bovendien heeft de VS laten zien bereid te zijn juridische instellingen aan te vallen wanneer die hen niet welgevallig zijn.
De blokkade van het Internationaal Strafhof als bewijs
Tijdens de regering-Trump werden aanklagers en rechters van het Internationaal Strafhof (ICC) door Amerikaanse bedrijven geblokkeerd nadat Washington sancties oplegde tegen medewerkers van het hof. ICT-diensten en financiële platforms weigerden daarop medewerking aan ICC-functionarissen, onder druk van de Amerikaanse overheid.
Deze maatregelen volgden op onderzoeken naar mogelijke oorlogsmisdaden door Amerikaanse militairen en door Israëlische leiders zoals Netanyahu. De boodschap was duidelijk: wanneer internationale rechtspraak Amerikaanse bondgenoten aanspreekt, gebruikt de VS economische en digitale macht om die rechters te isoleren.
Als zelfs topjuristen van het ICC digitaal kunnen worden buitengesloten door Amerikaanse druk, wat zegt dat dan over de veiligheid van de gegevens van gewone reizigers.
Het reisadvies voor de VS moet dringend worden herzien
Het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken waarschuwt bij andere landen uitvoerig risico’s, maar zwijgt opmerkelijk genoeg over:
- de toenemende dataverplichtingen aan de Amerikaanse grens
- de afwezigheid van sterke privacybescherming
- het risico op misbruik van gegevens door politiek wisselende regeringen
- het feit dat belangrijke internationale rechtsfunctionarissen eerder al door de VS digitaal werden geblokkeerd
In het licht van deze ontwikkelingen is een herziening van het reisadvies voor de VS noodzakelijk. Reizigers moeten op de hoogte zijn van de digitale en juridische risico’s die zij lopen.
Big Brother is geen fictie meer
De Amerikaanse voorstellen raken verder dan Orwell ooit kon bedenken. Waar Big Brother in 1984 nog ging om zichtbare controle, verzamelt de moderne variant volledige sociale netwerken, voorkeuren en digitale identiteiten nog voordat iemand het land binnenstapt.
Het meest verontrustende is dat Europa en Nederland tegelijkertijd stappen zetten die deze afhankelijkheid verdiepen. Zolang wij kritieke infrastructuur, communicatie en zelfs DigiD koppelen aan Amerikaanse bedrijven, hoeven de VS nauwelijks meer om gegevens te vragen.
We leveren ze in feite al in.